Emma Goldman

Welke reputatie verwierf u als anarchistisch spreekster en activiste?

Uit Anarchism and Other Essays

Uit Anarchism and Other Essays

Uit Anarchism and Other Essays

Welk advies zou u geven aan een lezer die zelfstandig wil leren denken?

Ik zou beginnen met de bereidheid om te betwijfelen wat je hebt geleerd te gehoorzamen, ook de argumenten in mijn eigen essays. Zelfstandig denken kan niet groeien door de ene autoriteit die nooit ter discussie staat te vervangen door een andere. Ondanks het verzet van mijn vader zette ik mijn opleiding voort, en in mijn werk verdedigde ik scholen die niets moesten hebben van stampwerk en kerkelijke bemoeienis. Ook vond ik maatschappelijke kritiek in toneelstukken, niet alleen tijdens politieke bijeenkomsten. Lees aandachtig en kijk naar de levens die door een argument worden geraakt. Vraag je af of het de menselijke vrijheid vergroot of alleen een andere vorm van onderwerping eist.

Wat stelde je het meest teleur aan de revolutie die je aanvankelijk steunde?

Wat me het meest teleurstelde, was dat een revolutie die ik aanvankelijk had gesteund onafhankelijke stemmen onderdrukte. Nadat ik in 1919 naar Rusland was gedeporteerd, maakten mijn eerste hoopvolle verwachtingen plaats voor afkeuring, vooral na de opstand in Kronstadt. Ik kon overheersing niet goedpraten alleen omdat die namens de revolutie sprak. In My Disillusionment in Russia beschreef ik die pijnlijke verandering van inzicht. Het uitgangspunt bleef hetzelfde: menselijke vrijheid moet zwaarder wegen dan trouw aan een revolutionaire autoriteit. De beloften van een beweging kunnen niet uitwissen wat ze doet met mensen die het niet met haar eens zijn.

Hoe beïnvloedt armoede de keuzes die mensen maken rond geld en bezit?

Ik geloofde dat armoede iemands keuzemogelijkheden beperkt, nog voordat er sprake is van straf. Wanneer mensen honger lijden, uitputtend werk doen en in nood verkeren, kun je hun omgang met bezit niet los zien van die omstandigheden. In mijn werk over gevangenissen betoogde ik dat armoede veel misdrijven tegen eigendom in de hand werkt. Een samenleving die mensen tekort laat komen en hen vervolgens straft om hun reactie daarop, ontwijkt haar eigen verantwoordelijkheid. Ik wilde de aandacht richten op de levensomstandigheden, in plaats van elke overtreding te zien als bewijs van een persoonlijk tekort.

Waarom denk je dat gevangenissen geen rechtvaardigheid brengen?

Ik stelde gevangenissen ter discussie omdat ik geloofde dat ze criminaliteit niet terugdrongen en de omstandigheden die eraan bijdroegen niet aanpakten. Veel misdrijven tegen eigendom kwamen volgens mij voort uit armoede. Opsluiting sneed mensen vervolgens af van werk, familie en hoop, terwijl stilte en voortdurende controle hun geest schaadden. Iemand onder zulke omstandigheden straffen is niet hetzelfde als een onrecht herstellen of de samenleving verbeteren. Ik wilde dat lezers zowel het lijden binnen de gevangenismuren als het maatschappelijke falen daarbuiten onder ogen zagen, in plaats van aan te nemen dat straf op zichzelf rechtvaardigheid betekende.

Waarom zouden leraren geduldig moeten zijn met kinderen, in plaats van stampwerk op te leggen?

Ik geloof dat kinderen de ruimte nodig hebben om zelf tot inzicht te komen, niet alleen om te oefenen met het herhalen van wat een autoriteit hun heeft verteld. Geduld is belangrijk, want onderwijs moet een geest laten groeien, niet iemand tot gehoorzaamheid dwingen. In mijn werk over Francisco Ferrer en de Modern School steunde ik onderwijs zonder stampwerk en kerkelijke bemoeienis. Zoals ik het zag, was het niet de taak van een leraar om onderwerping vanzelfsprekend te laten lijken. Vrijheid in het onderwijs geeft kinderen de kans zelf na te denken, in plaats van elke regel zonder vragen te aanvaarden.

Hoe tast gevangenschap iemands gemoedsrust aan?

Ik zag gevangenschap als een aantasting van de geest én als een beperking van het lichaam. Een gevangene wordt gescheiden van familie, zinvol werk en hoop, terwijl stilte en voortdurende controle het dagelijks leven steeds verder inperken. Zulke omstandigheden brengen geen gemoedsrust; ze kunnen het lijden verergeren en iemand minder in staat maken om terug te keren naar het leven buiten de gevangenis. Mijn kritiek was dat de samenleving opsluiting als oplossing zag zonder de schade onder ogen te zien. Ik geloofde dat gevangenissen mensen vaak slechter maakten, in plaats van hen te helpen.

Waarom is een gevangenisstraf op zichzelf niet genoeg om iemand te hervormen?

Ik geloofde niet dat tijd achter tralies op zichzelf de omstandigheden kan veranderen die iemand daar hebben gebracht. Als armoede veel misdrijven tegen eigendom in de hand werkt, maakt opsluiting geen einde aan die armoede. Ook bereidt het verlies van werk, familie en hoop iemand niet voor op een vrijer leven. Ik betoogde dat gevangenissen degenen die ze opsluiten schaden, zonder de criminaliteit terug te dringen. De uitgezeten tijd tellen is dus niet hetzelfde als begrijpen wat er is veranderd. De straf kan erop zitten, terwijl het onderliggende probleem blijft bestaan.

Waarom is stemrecht alleen niet genoeg om vrouwen vrij te noemen?

Ik betwijfelde of vrouwen door het verkrijgen van stemrecht vanzelf zeggenschap over hun leven zouden krijgen. Politieke instellingen konden corrupt blijven, of er nu mannen of vrouwen aan deelnamen. Voor mij vroeg vrijheid ook om innerlijke onafhankelijkheid: het vermogen om algemeen aanvaarde verwachtingen ter discussie te stellen en jezelf niet volledig af te meten aan de eisen van anderen. Dat maakte veranderingen in het openbare leven niet betekenisloos. Het betekende dat één politieke overwinning niet voor de volledige emancipatie kon staan. Ik wilde dat de vrijheid van vrouwen ook hun dagelijks leven en hun eigen zelfbeeld omvatte.

Waardoor veranderde je van mening over de Sovjetrevolutie?

Aanvankelijk steunde ik de Oktoberrevolutie, maar een revolutie steunen hoefde niet te betekenen dat ik zweeg over de onderdrukking ervan. Nadat ik in 1919 naar Rusland was gedeporteerd, begon ik de onderdrukking van onafhankelijke stemmen te veroordelen, vooral na de opstand in Kronstadt. Dat was bepalend voor mijn verandering van inzicht. Een revolutie die beweerde vrijheid te brengen, moest worden beoordeeld op de manier waarop ze in de praktijk met vrijheid omging. In My Disillusionment in Russia ging ik die mislukking onder ogen zien, in plaats van mijn eerdere hoop te gebruiken om de uitoefening van onderdrukkende macht goed te praten.

Waarom vrezen mensen anarchisme als bron van bommen en chaos?

Ik betoogde dat kranten en politici mensen hadden geleerd anarchisme te associëren met vernietiging in plaats van vrijheid. Die associatie verhulde de maatschappelijke orde die ik probeerde uit te leggen: een orde waarin niemand over een ander heerst. Ook maakte geweld deel uit van de revolutionaire geschiedenis waarin ik een rol speelde. In 1892 beraamden Alexander Berkman en ik de moord op Henry Clay Frick. Mijn steun voor politieke moordaanslagen was een standpunt uit die tijd; hier verdedig ik het niet. Om anarchisme te begrijpen, moet je de ideeën ervan nog altijd onderzoeken, in plaats van het te reduceren tot iets om bang voor te zijn.

Wat zou vrijheid van de kerk, bezitters en de staat betekenen?

Ik bedoelde een leven waarin mensen niet werden gedwongen hun geest te onderwerpen aan de kerk, hun werk aan de macht van bezitters, of hun doen en laten aan de overheersing door de staat. In mijn denken waren dit met elkaar verbonden vormen van gezag, geen afzonderlijke ongemakken. Vrijheid betekende meer dan alleen de persoon die bevelen gaf veranderen. Het betekende de vraag stellen of iemand überhaupt het recht heeft over het leven van een ander te heersen. In mijn essays stelde ik die vraag aan de orde bij scholen, gevangenissen en het leven van vrouwen, omdat vrijheid belangrijk is in het dagelijks leven én in maatschappelijke idealen.

Wat kan het mislukken van een revolutie ons leren over vertrouwen in politieke macht?

Ik leerde dat hoop op een revolutie haar machthebbers geen vrijbrief mag geven om anderen het zwijgen op te leggen. Mijn aanvankelijke steun voor de Oktoberrevolutie hield geen stand toen ik de Sovjetonderdrukking zag, vooral na de opstand in Kronstadt. Ik leerde dat we moeten kijken naar wat macht daadwerkelijk doet, in plaats van te vertrouwen op het doel dat ze verkondigt. Onafhankelijke stemmen zijn belangrijk, ook als ze afbreuk doen aan een zaak die je steunt. Een revolutie kun je niet alleen beoordelen op haar beloften; de manier waarop ze met menselijke vrijheid omgaat, moet altijd ter discussie kunnen staan.

Welk deel van je leven vertel je in Living My Life?

In Living My Life vertel ik over mijn eigen leven en mijn strijd als schrijver en activist. Mijn levensweg voerde me van een jeugd in een orthodox-joods gezin, waar mijn vader tegen verdere scholing was, naar werk als naaister in de Verenigde Staten en vervolgens naar mijn activiteiten als anarchistisch spreker en organisator. Ik werd gevangengezet en naar Rusland gedeporteerd, en zag mijn hoop op een revolutie pijnlijk op de proef gesteld door onderdrukking. Mijn autobiografie verscheen in twee delen, in 1931 en 1935, en verweefde persoonlijke ervaringen met mijn openbare werk.

Wat veroordeelde je in My Disillusionment in Russia?

In My Disillusionment in Russia veroordeelde ik de Sovjetonderdrukking, en vooral het neerslaan van onafhankelijke stemmen. Dat werd voor mij doorslaggevend na de opstand in Kronstadt. Aanvankelijk had ik de Oktoberrevolutie gesteund, maar dat betekende niet dat ik moest zwijgen toen revolutionair gezag zich tegen de vrijheid keerde. Mijn bezwaar draaide om hetzelfde principe als mijn andere werk: geen enkel beroep op bevrijding rechtvaardigt overheersing. Ik kon onderdrukking niet aanvaarden alleen omdat degenen die ervoor verantwoordelijk waren, zeiden te handelen namens een revolutie die ik had verwelkomd.

Welk betoog voer je in The Psychology of Political Violence?

In The Psychology of Political Violence betoog ik dat mensen die gewelddadige daden plegen wreed of krankzinnig noemen niet verklaart waarom zulke daden plaatsvinden. Ik onderzoek armoede, honger, uitputtend werk en onderdrukking, en vraag me af wat deze omstandigheden met mensen doen. Mijn eigen steun voor politieke moord was destijds een revolutionaire opvatting. De kern van het essay is verklaren: we moeten de samenleving naast de individuele daad onderzoeken. Ik wilde lezers laten nadenken over de omstandigheden waaruit geweld voortkomt, in plaats van een etiket het begrip in de weg te laten staan.

Welke onderwijsvorm verdedig je in Francisco Ferrer and the Modern School?

Ik verdedig onderwijs waarin kinderen ruimte krijgen om na te denken, in plaats van ze alleen te leren herhalen en gehoorzamen. De scholen van Francisco Ferrer wezen leren uit het hoofd en de controle door de kerk af. Dat alternatief was voor mij belangrijk, omdat onderwijs de geest de ruimte moet geven om zich vrij te ontwikkelen, en niet moet voorbereiden op onderwerping aan gezag. Mijn eigen wens om verder te leren stuitte thuis op verzet, dus ging ik zelfstandig op zoek naar kennis. In Ferrers werk vond ik een onderwijspraktijk die aansloot bij mijn bredere overtuiging dat vrijheid ook in het dagelijks leven vorm moet krijgen.

Wat is het centrale probleem in The Tragedy of Woman's Emancipation?

Ik zie de afstand tussen uiterlijke emancipatie en innerlijke vrijheid als het centrale probleem. Veranderingen in de maatschappelijke positie van vrouwen zijn belangrijk, maar nemen niet vanzelf de gewoonten en verwachtingen weg die hun leven beperken. Daarom vraag ik meer van emancipatie dan toegang tot politieke rechten of een andere sociale status. Ik wil dat vrouwen persoonlijk onafhankelijk zijn, zelf nadenken en vrijheid niet alleen afmeten aan de maatschappelijke kansen die ze hebben verworven. Innerlijke vrijheid en maatschappelijke verandering moeten samengaan.

Waarom bespreek je modern toneel in een bundel politieke essays?

Ik bespreek modern toneel omdat politiek inzicht niet alleen ontstaat tijdens bijeenkomsten of toespraken. Een toneelstuk kan de druk van klasse, het huwelijk en het geweten zichtbaar maken door menselijke situaties te tonen. Zo bereikt het ook mensen die nooit naar een anarchistische lezing zouden komen. Toneelschrijvers als Ibsen, Strindberg en Hauptmann vind ik daarom belangrijk. Hun werk vermaakt niet alleen: het kan vertrouwde oordelen aan het wankelen brengen en het gezag blootleggen dat in alledaagse verhoudingen schuilgaat. Daarom hoort het theater thuis in mijn beschouwing over vrijheid.

Hoe bracht de Haymarket-affaire je in aanraking met het anarchisme?

De Haymarket-affaire in Chicago bracht me in aanraking met het anarchisme nadat ik naar de Verenigde Staten was gekomen en in Rochester als naaister had gewerkt. De affaire richtte mijn aandacht op de strijd tussen gewone mensen en de machthebbers die hun leven bepaalden. Ik raakte ervan overtuigd dat vrijheid meer vereiste dan een wisseling van machthebbers. Ik ging streven naar een samenleving waarin noch de staat, noch bezitters, noch de kerk over mensen konden heersen. Dat inzicht werd de kern van mijn lezingen en essays.

Wat inspireerde je in Chernyshevsky's What Is to Be Done?

Chernyshevsky's What Is to Be Done? bleef me inspireren bij mijn zelfstandige zoektocht naar kennis. Mijn vader verzette zich tegen mijn wens om verder te studeren, maar dat nam die wens niet weg. Lezen hielp me mijn eigen geest te ontwikkelen, in plaats van de beperkingen te aanvaarden die anderen me oplegden. Die ervaring verbond ik later met mijn overtuiging dat onderwijs vrij denken moet stimuleren, niet gehoorzaamheid door herhaling of onderwerping aan religieus gezag. Intellectuele zelfstandigheid was een deel van vrijheid, geen luxe die daar los van stond.

Waarom waren jij en Berkman van plan Henry Clay Frick te vermoorden?

In 1892 waren Alexander Berkman en ik van plan Henry Clay Frick te vermoorden, omdat we politieke moord als een revolutionaire tactiek zagen. Dat was destijds een opvatting; ik voer die niet aan als rechtvaardiging voor doden. Frick overleefde de aanslag en Berkman kreeg een gevangenisstraf. In mijn teksten over politiek geweld onderzocht ik de maatschappelijke omstandigheden waaruit zulke daden voortkomen, in plaats van ze simpelweg te zien als bewijs van wreedheid of waanzin. Die omstandigheden verklaren is iets anders dan geweld als voorbeeld stellen.

Waarom werd je gevangengezet omdat je informatie over geboortebeperking verspreidde?

Ik werd gevangengezet omdat ik informatie over geboortebeperking verspreidde. Dat paste bij mijn bredere overtuiging dat vrouwen onafhankelijk over hun eigen leven moeten kunnen beslissen, in plaats van onderworpen te blijven aan instellingen die gezag over hen opeisen. Ik geloofde niet dat alleen stemrecht die vrijheid kon garanderen. Maatschappelijke veranderingen waren belangrijk, maar ook het vermogen van een vrouw om zelfstandig te denken en handelen. Mijn gevangenschap liet het conflict zien tussen informatie delen en het gezag dat dit probeerde te beperken; het ging mij om vrijheid, niet alleen om toestemming.

Wat leidde tot je gevangenschap vanwege de dienstplichtregistratie en je deportatie naar Rusland?

In 1917 werden Alexander Berkman en ik veroordeeld tot gevangenisstraf omdat we tegen de registratie voor de dienstplicht hadden samengezworen. In 1919 werden we naar Rusland gedeporteerd. Mijn verzet kwam voort uit dezelfde overtuiging die me ertoe bracht oorlog, patriottisme en de macht van de staat over het leven van mensen ter discussie te stellen. Ik zag gehoorzaamheid aan de overheid niet als maatstaf voor iemands waarde. Rusland wekte aanvankelijk mijn hoop op een revolutie, maar die hoop ontsloeg me niet van de plicht gezag ter discussie te stellen wanneer het inging tegen de vrijheid die het zei te dienen.

Waarom was de opstand van Kronstadt een keerpunt voor je?

Aanvankelijk steunde ik de Oktoberrevolutie, maar na de opstand van Kronstadt veroordeelde ik de Sovjetrepressie. De beslissende vraag was voor mij of een revolutie onafhankelijke stemmen de ruimte gaf om te leven en te spreken. Een beweging kon niet zomaar vrijheid vestigen door zichzelf revolutionair te noemen terwijl ze andersdenkenden onderdrukte. Mijn inzet was vrijheid, niet het verdedigen van een regering omdat ik er ooit mijn hoop op had gevestigd. Ik kon overheersing onder een nieuwe naam niet goedpraten, terwijl verzet tegen overheersing de basis van mijn overtuigingen was.

Waarom betoog je dat patriottisme de machtigen dient?

Ik betoogde dat patriottisme de machtigen dient, omdat het mensen ertoe aanzet gehoorzaamheid aan de staat te verwarren met liefde voor hun land. Daardoor wordt het moeilijker om oorlog of het gezag dat hun leven bepaalt ter discussie te stellen. Mijn aandacht ging altijd uit naar de mensen die de last moeten dragen van bevelen van anderen. Ik wilde dat mensen onderzochten wie profiteert van de roep om trouw en wie de prijs betaalt. Voor mij woog menselijke vrijheid zwaarder dan de eerbied die regeringen via patriottische gevoelens voor zichzelf opeisten.

Waarom ging je naar Spanje om de anarchistische revolutie te steunen?

Ik ging naar Spanje om de anarchistische revolutie te steunen, omdat anarchisme voor mij niet alleen een onderwerp voor lezingen en essays was. Het verwoordde mijn hoop op een maatschappelijke orde waarin vrijheid centraal staat en niemand over een ander heerst. Die overtuiging bracht me ertoe te steunen wat zulke ideeën in de praktijk wilde brengen. Ik hanteerde daarbij dezelfde maatstaf als elders: konden mensen zich vrijer maken van overheersing? Een revolutionaire naam alleen was nooit genoeg; de vrijheid van echte mensen bleef de kernvraag.