Kısa yanıt
- Sophia, İsa için kimdir? Yunancada bilgelik anlamına gelen Sophia, Pistis Sophia gibi Gnostik yazılarda göksel bir figürdür; İncillerde böyle bir figürün adı geçmez. Bu metinde sıkıntıya düşer ve İsa onu kurtarır; Mecdelli Meryem değildir. Pavlus, Mesih'i Tanrı'nın bilgeliği olarak adlandırır (1. Korintliler 1:24).
- Nedir: Dirilmiş İsa'nın öğrencilerine göksel âlemleri ve kurtuluşu öğrettiği anonim bir Hristiyan Gnostik eser.
- Tarihleme: Akademisyenler eseri genellikle MS üçüncü ya da dördüncü yüzyıla, günümüze ulaşan el yazmasını ise MS dördüncü yüzyıla tarihlendiriyor.
- Temel hikâye: Göksel varlık Pistis Sophia sıkıntıya düşer, on üç kez tövbe eder ve İsa aracılığıyla kurtuluşa erer.
- Günümüze nasıl ulaştı: Londra'daki British Library'de bulunan Askew Kodeksi adlı tek bir Kıpti el yazması.
Pistis Sophia, İsa’nın dirilmiş hâlinin öğrencilerine öğretiler verdiği, sorularda başrolü Mecdelli Meryem’in üstlendiği, anonim ve eski bir Hristiyan Gnostik edebiyatı eseridir. Eser, göksel figür Pistis Sophia’nın düşüşü ve yeniden kurtuluşu hakkında kapsamlı bir anlatı içerir. Nag Hammadi koleksiyonunda yer almayan eser, günümüzdeki büyük Hristiyan kiliselerinin tanıdığı hiçbir İncil kanonuna dahil değildir; tek bir Kıpti el yazmasında günümüze ulaşmıştır.
Bu rehber eserin kimliğini, kesin olmayan yazarını ve yazılış tarihini, öğretilerinin yapısını ve ana anlatısını ele alıyor. Ardından İncil dışındaki konumunu açıklıyor, günümüze ulaşan el yazmasının bilinen geçmişini izliyor ve Gnostik yazılar ile bunların ortaya çıktığı ortam hakkındaki ilgili rehberlerle sona eriyor.
Pistis Sophia nedir?
Pistis Sophia başlığı genellikle İnanç Bilgeliği olarak çevrilir. Aynı zamanda eserin önemli bir bölümünün merkezindeki göksel figürün adıdır. Bu figür Mecdelli Meryem değildir: Sophia göksel anlatının bir parçasıyken Meryem, öğreti alan öğrenciler arasında yer alır. Eserin açılışında İsa, dirilişinden on bir yıl sonra öğrencileriyle birlikte gösterilir ve göksel âlem ile kurtuluş hakkındaki gizemleri açıklayan biri olarak sunulur.
Eserin büyük bölümü öğrencilerin soruları ve İsa’nın yanıtlarıyla ilerler. Mecdelli Meryem bu konuşmalarda başrolü üstlenir ve İsa onun anlayışını tekrar tekrar över. Petrus ile Yuhanna da konuşmalara katılır. Bu tasvir, Meryem’in bazı geç dönem Hristiyan geleneklerindeki önemine kanıt sunar; tarihsel öğretilerinin doğrudan kaydı değildir. Meryem’in öne çıkışı, eserin toplanmış öğrenciler arasındaki vahiy ve anlayış sunumunun bir parçasıdır.
Ne zaman, nerede ve kim tarafından yazıldı?
Bilim insanları bu anonim eseri genellikle MS üçüncü ya da dördüncü yüzyıla tarihlendirir. Valentinusçu Gnostiklere atfedilmesi kesin olarak kanıtlanmış değildir. Günümüze ulaşan eser, tamamen tekbiçimli bir metin sunmak yerine birbiriyle ilişkili malzemeleri bir araya getirir; yazarı bilinmemektedir. Eserin geleneksel olarak dört kitaba ayrılması, bugün düzenlenmiş olduğu biçimi tanımlar; oluşum sürecine dair kesin biçimde belgelenmiş bir açıklama sunmaz.
Günümüze ulaşan metin Kıpticenin Sahid lehçesindedir ve genellikle Yunancadan çevrildiği kabul edilir. Günümüze ulaşmış herhangi bir Yunanca el yazması bilinmemektedir. Bu ayrım, eserin tarihlendirilmesi bakımından önemlidir: Kıpti el yazması genellikle MS dördüncü yüzyıla tarihlendirilir; ancak bir el yazmasının tarihi, içeriğinin yazıldığı tarihle aynı olmak zorunda değildir. Eserin yazıldığı yer kesin olarak bilinmemektedir.
Eserde neler var?
Sophia’nın sıkıntısı, daha yüksek bir ilahi ışık sandığı bir ışığın peşine düşmesiyle başlar. Kaos adı verilen âlemde düşman güçler ona eziyet eder. Kurtuluş yakarışları, on üç tövbeden oluşan bir diziyi içerir ve İsa onu kurtarır. Öğrenciler bu tövbeleri Yahudi ve Hristiyan kutsal metinleri, özellikle de Mezmurlar üzerinden yorumlar. Böylece anlatı, Sophia’nın yaşadıklarını hem kutsal metin yorumlarıyla hem de eserin kurtuluşa dair öğretisiyle ilişkilendirir.
Eser, Sophia’nın öyküsünün yanı sıra göksel âlemlerin ve hükmeden güçlerin ayrıntılı hiyerarşilerini anlatır. Kurtuluşu ilahi gizemleri almaya bağlarken tövbeye ve ahlaki davranışa da vahyedilmiş bilginin yanında yer verir. Tartışmalar, ceza ve bedensel yaşama dönüş de dahil olmak üzere ruhun ölümden sonraki yazgısına uzanır. Öğreti diyalogları ve Sophia anlatısının yanı sıra dualar, yakarışlar ve ritüel talimatlar da günümüze ulaşan metnin bir parçasıdır.
Pistis Sophia neden çoğu İncil’de yer almaz?
Pistis Sophia, büyük Hristiyan kiliselerinin tanıdığı hiçbir İncil kanonuna dahil değildir. Geç dönemde yazılmış olması ve havarisel kutsal metin olarak geniş kabul görmemesi, eseri Yeni Ahit’e alınmış yazılardan ayırır. Bu nedenle eserin kanonda bulunmaması, bir zamanlar kanonik bir İncil kitabı olup daha sonra çıkarıldığı anlamına gelmez. Buradaki ayrım, yalnızca İsa’ya atfedilen öğretileri aktarmasıyla değil, kutsal metin olarak nasıl kabul gördüğüyle ilgilidir.
Kanon dışındaki konumu, bilim insanlarının eseri eski Hristiyanlığa dair bir kaynak olarak incelemesine engel değildir. Eserin özel değeri, Hristiyan geleneklerinin çeşitliliği ile Gnostik mit ve ritüelin gelişimi hakkında koruduğu bilgilerde yatar. Tarihsel işlevi kanonik statüsünden farklıdır: Bir eser, söz konusu İncil kanonlarına sahip kiliselerce havarisel kutsal metin olarak geniş kabul görmeden de dini inanç ve uygulamaları belgeleyebilir.
El yazması günümüze nasıl ulaştı?
Eser, günümüzde Londra’daki British Library’de bulunan ve Askew Kodeksi olarak bilinen tek bir el yazmasında günümüze ulaşmıştır. Bugünkü adı eski sahibi Anthony Askew’den gelir. British Museum el yazmasını 1785’te satın almıştır. Bulunduğu arkeolojik alan kesin olarak bilinmediğinden, belgelenmiş sahiplik geçmişi eserin ilk olarak nerede ve hangi koşullarda ortaya çıkarıldığına dair kesin bir açıklama sunmaz.
Pistis Sophia, 1945’te Nag Hammadi el yazmaları keşfedilmeden çok önce bilim insanları tarafından biliniyordu. Eser bu koleksiyonda yer almaz. İkisi bazen Gnostik edebiyatın daha geniş kapsamı içinde ele alınsa da el yazmalarının geçmişi birbirinden ayrıdır. Pistis Sophia için günümüze ulaşan el yazması geleneği, Nag Hammadi’de bulunanlar arasındaki bir el yazmasına değil, yalnızca Askew Kodeksi’ne dayanır.
Sonra nereye bakmalı?
Gnostik gelenek rehberi, bu eserin ait olduğu edebiyat türünü daha geniş bir çerçevede ele alıyor.
Nag Hammadi kütüphanesi rehberi, Pistis Sophia’nın zaman zaman ilişkilendirildiği ayrı koleksiyonu anlatıyor.
Bu sitedeki baskının adı Pistis Sophia’dır ve Yasaklı Kütüphane kitabı olarak listelenmiştir.
Keşfetmeye devam edin
Pistis Sophia hakkında sorular
Sophia, İsa için kimdir?
Pistis Sophia’da Sophia, İsa’nın tanıdığı bir kadın değil, Gnostik aeonlardaki göksel bir ruhsal varlıktır; başlık, inanç ve bilgelik anlamına gelen Yunanca sözcükleri bir araya getirir. Daha aşağı bir ışığı en yüksek ışık sanınca sıkıntıya düşer, on üç tövbe dile getirir ve kurtarıcısı olarak hareket eden İsa tarafından kurtarılır. Gnostik yazılarda Sophia farklı biçimlerde ele alınır; bu nedenle rolü metinden metne değişir. İnciller Sophia adlı göksel bir figürden söz etmez; Pavlus, 1 Korintliler 1:24’te Mesih’i Tanrı’nın bilgeliği olarak adlandırır.
Pistis Sophia nedir?
Pistis Sophia, dirilmiş İsa’nın öğrencilerine göksel gizemler ve kurtuluş hakkında öğretiler verdiğini anlatan eski bir Hristiyan Gnostik eseridir. Başlığı genellikle İnanç Bilgeliği olarak çevrilir. Ana anlatılardan biri, göksel figür Sophia’nın sıkıntı, tövbe ve yeniden kurtuluş sürecini izlerken öğretici diyaloglarda göksel güçler ve ruhun yazgısı ele alınır.
Pistis Sophia’yı kim yazdı?
Pistis Sophia’nın yazarı bilinmemektedir. Eser Valentinusçu Gnostiklere atfedilmiş olsa da bu tanımlama kesin olarak kanıtlanmış değildir. Bilim insanları eseri genellikle MS üçüncü ya da dördüncü yüzyıla tarihlendirir. Birbiriyle ilişkili ancak tamamen tekbiçimli olmayan malzemeleri, eseri tek ve kesintisiz bir metin olarak ele alırken temkinli olmayı gerektirir.
Mecdelli Meryem Pistis Sophia’da neden önemli?
Mecdelli Meryem, öne çıkan soru soranlardan biridir ve İsa anlatı boyunca onun anlayışını tekrar tekrar över. O, göksel figür Sophia değil, öğretici konuşmalara katılan öğrencilerden biridir. Meryem’in rolü, bazı geç dönem Hristiyan geleneklerindeki önemini gösterir; kendisinin öğrettiklerinin doğrudan tarihsel kaydı değildir.
Pistis Sophia, Nag Hammadi kütüphanesinde mi?
Hayır, Pistis Sophia Nag Hammadi koleksiyonunda yer almaz. Askew Kodeksi’nde günümüze ulaşmıştır ve Nag Hammadi el yazmaları 1945’te keşfedilmeden önce bilim insanları tarafından biliniyordu. Gnostik edebiyat çalışmalarında ortak önem taşımaları, aynı el yazması koleksiyonuna ait oldukları anlamına gelmez.
Pistis Sophia’nın tek el yazması nerede saklanıyor?
Günümüze ulaşan tek el yazması Londra’daki British Library’de saklanmaktadır. Eski sahibi Anthony Askew’in adını taşıyan el yazması Askew Kodeksi olarak bilinir; British Museum eseri 1785’te satın almıştır. El yazması Sahid Kıpticesiyle yazılmıştır.




















