İçeriğe geç
Library
of Alexandria
Giriş yapGiriş yap13 ay ücretsiz deneÜcretsiz başla

Bir rehber

Yuhanna’nın İşleri: Açıklamalı Rehber

Library of Alexandria tarafından · 6 dakikalık okuma · Güncelleme:

Kısa yanıt

  • Nedir: Apokrif elçilerin işleri arasında yer alan, Havari Yuhanna’yı konu alan anonim bir erken Hristiyanlık anlatısı.
  • Kökeni: Genellikle ikinci yüzyılın sonlarına ya da üçüncü yüzyılın başlarına tarihlenir; Yunanca yazılmıştır ve misyonerlerin öyküleri çoğunlukla Efes'te geçer.
  • Önemli sahneler: mucizeler, Artemis Tapınağı'nda bir yüzleşme, İsa'nın bir halka dansına öncülük etmesi ve ışık saçan bir haçın ortaya çıkması.
  • Kutsal Kitap'taki yeri: Başlıca Hristiyan geleneklerinin hiçbirinde Yeni Ahit kanonuna dahil değildir; 787'deki İkinci İznik Konsili tarafından reddedilmiştir.

Yuhanna’nın İşleri, genellikle ikinci yüzyılın sonlarına ya da üçüncü yüzyılın başlarına tarihlenen, adı bilinmeyen erken dönem Hristiyan anlatısıdır. Elçi Yuhanna’nın misyonerlik faaliyetlerini ve İsa hakkındaki vahiyleri konu alır. Günümüze ulaşan öyküler ağırlıklı olarak Efes’te geçer. İyileştirme ve diriltme anlatılarının yanı sıra İsa’yı farklı biçimlerde tasvir eder ve öğrencilerine halka dansı yaptırdığını anlatır. Yeni Ahit’te değil, apokrif elçi işleri arasında yer alır.

Bu rehber, eserin kimliğini, kökenlerine ilişkin belirsizlikleri ve günümüze ulaşan içeriğini açıklar; ardından reddedilişini ve el yazması tarihini ele alır. Son bölümde ilgili rehberlere yönlendirir. Mucize ve vahiy anlatıları boyunca, bunlar kanıtlanmış tarihsel olaylar olarak değil, metnin özellikleri olarak aktarılır.

Yuhanna’nın İşleri nedir?

Bu eserde Yuhanna, öğreten, iyileştiren ve ölüleri dirilten bir misyoner olarak anlatılır. Elçilerin faaliyetlerini, İsa hakkındaki kapsamlı vahiylerle bir araya getirir. Dolayısıyla hem Yuhanna’nın başkaları arasındaki çalışmalarını hem de ona atfedilen Mesih anlayışını konu alır. Araştırmacılar eseri, erken dönem Hristiyan anlatılarının, ibadet yaşamının ve İsa hakkındaki düşüncelerin çeşitliliğine dair bir kaynak olarak inceler.

Eser, apokrif elçi işleri geleneğine aittir. Andreas’ın, Petrus’un, Pavlus’un ve Tomas’ın İşleri geleneksel olarak onunla birlikte anılır; ancak bu beş anlatı ayrı eserlerdir, tek bir özgün kitabın bölümleri değildir. Yuhanna hakkındaki bu eser, Yuhanna İncili’nden, Yuhanna mektuplarından ve Vahiy Kitabı’ndan da ayrıdır; kanonik Elçilerin İşleri’nin bir bölümü değildir.

Ne zaman, nerede ve kim tarafından yazıldı?

Bilimsel araştırmalarda eser çoğunlukla ikinci yüzyılın sonlarına ya da üçüncü yüzyılın başlarına tarihlenir. Yunanca yazılmıştır. Günümüze ulaşan misyonerlik öykülerinin başlıca mekânı, Roma dönemindeki Küçük Asya’da bulunan Efes’tir; ancak öykülerin geçtiği yer, eserin nerede yazıldığını tek başına kanıtlamaz. Eldeki kanıtlar, kesin bir tarih ve adı bilinen bir yazar yerine, kökenleri hakkında temkinli bir anlatımı destekler.

Yazarı bilinmemektedir. Sonraki dönemlerdeki gelenek, eseri Leucius adıyla ilişkilendirmiştir; ancak bu ilişkilendirme yazarlık meselesini açıklığa kavuşturmaz. Anlatıda Yuhanna’nın görgü tanığı olarak sunulması da eseri tarihsel elçinin yazdığını kanıtlamaz. Burada, öyküde tasvir edilen elçiyle bu tasviri içeren anlatının anonim yazarı birbirinden ayrılmalıdır.

Günümüze ulaşan eserde neler var?

Misyonerlik maceraları, diriltmelerden Yuhanna’nın buyruğuyla uyuduğu yeri terk eden tahtakurularını konu alan komik bir mucizeye kadar uzanır. Yuhanna, Lycomedes ile karısı Cleopatra’yı yeniden hayata döndürür. Bir portreyle ilgili bölüm, dış görünüşü içsel erdemlerle karşılaştırırken Drusiana ve Callimachus’un öyküsü cinsel arzuyu, ölümü, dirilişi ve tövbeyi bir araya getirir. Cinsel perhiz, Hristiyan öğrenciliğinin bir parçası olarak sunulur. Bu bölümler, anlatıdaki mucizeleri davranışla ilgili kaygılarla yan yana getirir.

Artemis Tapınağı bölümü, Yuhanna’nın vaazlarıyla Efes’teki tanrıça ibadetini karşı karşıya getirir. Yuhanna’nın duası, kutsal alanın bir bölümünün mucizevi biçimde yıkılmasına yol açar ve anlatıda bu olay, ibadet edenlerin Yuhanna’nın Tanrısı’nı kabul etmesini sağlar. Bu, edebî bir anlatıdır; Efes’teki kutsal alanın tarihsel olarak yıkıldığına dair kanıtlanmış bir veri değildir. Öyküde tapınaktaki karşılaşma, Yuhanna’nın misyonerlik faaliyetlerinin ve Artemis ibadetiyle karşılaşmalarının bir parçasıdır.

Vahiyler arasında, İsa’nın tutuklanmasından önce geçen ve İsa İlahisi olarak da adlandırılan Mesih İlahisi bulunur. İsa bir halka dansına öncülük eder, öğrencileri de dönüşümlü biçimde karşılık verir; bu sahne kanonik İncillerde yer almaz. Başka bölümlerde İsa farklı gözlemcilere farklı görünür ve bedeni sıradan bir insan bedeni gibi davranmaz. Çarmıha gerilme anlatısındaki vahiyde Yuhanna ışık saçan bir haçla karşılaşır; İsa, görünür çarmıha gerilme ile gizli gerçekliği birbirinden ayırır. Günümüze ulaşan anlatı, Yuhanna’nın zulmedenler tarafından öldürülmesiyle değil, hayata veda etmesiyle sona erer.

Neden İncil’de yer almıyor?

Yuhanna’nın İşleri, hiçbir büyük Hristiyan geleneğinin Yeni Ahit kanonunda yer almaz. Mesih’in bedenini ve acı çekmesini ele alış biçimi, kilise yetkililerinin benimsediği öğretilerle çeliştiği için kınanmıştır. Eserin reddedildiği belgelenmiş belirli bir olay, 787’deki İkinci İznik Konsili’dir. Konsildeki görüşmeler sırasında eserden bölümler sunulmuş ve eser reddedilmiştir.

Araştırmacılar, İsa’nın bedeninin ve acı çekmesinin sıradan fiziksel gerçekliğini nitelediği ya da inkâr ettiği için bu tasvirleri genellikle doketik olarak tanımlar. Bu terim metnin özelliklerini açıklar; anonim yazarını güvenilir biçimde bilinen bir dinî kuruluşla ilişkilendirmez. Öğretiyle ilgili çatışma, eserin Mesih’i ele alış biçiminden kaynaklanır; yalnızca mucize öykülerine yer vermesinden ya da bir elçiyi konu almasından değil.

Yuhanna’nın İşleri günümüze nasıl ulaştı?

Özgün eser, tek ve eksiksiz bir el yazması hâlinde günümüze ulaşmamıştır. Metin, parçalı bir el yazması geleneğinden ve ayrı ayrı aktarılan bölümlerden hareketle yeniden oluşturulur. Bu nedenle günümüze ulaşan malzeme dikkatle tanımlanmalıdır: Misyonerlik maceralarını ve vahiyleri korur, ancak özgün eserin eksiksiz bir el yazmasını sunmaz. Aktarım tarihi, bütünüyle korunmuş tek bir nüshanın tarihi değildir.

Yuhanna’nın ölümüyle ilgili anlatılar da hem Yunanca hem de başka dillerdeki sürümleriyle bağımsız olarak dolaşıma girmiştir. Bu ayrı dolaşım, eserin aktarımına ilişkin kanıtların bir parçasıdır. İlgili tarih, özgün anlatının tamamını sağlayan tek bir keşiften ziyade, dağınık metin tanıkları ve bağımsız olarak korunmuş bölümlerden oluşur. Günümüze nelerin ulaştığını açıklamak için el yazması geleneği büyük önem taşır.

Sonraki okumalar

Tomas’ın İşleri rehberi, geleneksel olarak apokrif elçi işlerinin beşlisi arasında sayılan başka bir eseri ele alır. Kitabın kanonik İncil külliyatı dışında kalan örneklerini ele alan daha geniş konu için İncil’in kayıp kitapları rehberine göz atabilirsiniz. Bu sitedeki baskının adı The Acts of John’dur.

Keşfetmeye devam edin

Yuhanna’nın İşleri hakkında sorular

Yuhanna’nın İşleri nedir?

Yuhanna’nın İşleri, elçi Yuhanna hakkında yazılmış, yazarı bilinmeyen erken dönem Hristiyan anlatısıdır. Genellikle ikinci yüzyılın sonlarına ya da üçüncü yüzyılın başlarına tarihlenir; ağırlıklı olarak Efes’te geçen misyonerlik öykülerini İsa hakkındaki vahiylerle bir araya getirir. Yeni Ahit’te değil, apokrif elçi işleri arasında yer alır.

Yuhanna’nın İşleri’ni kim yazdı?

Yazarı bilinmemektedir. Sonraki dönemlerdeki gelenek eseri Leucius’la ilişkilendirmiştir, ancak bu atıf eseri kimin yazdığını kanıtlamaz. Eser Yunanca yazılmıştır. Anlatıda Yuhanna görgü tanığı olarak yer alsa da bu edebî sunum, eseri tarihsel elçinin yazdığını kanıtlamaz.

Yuhanna’nın İşleri’ndeki Mesih İlahisi nedir?

Mesih İlahisi, İsa’nın tutuklanmasından önce geçen ve öğrencilerine halka dansı yaptırdığı bir sahnedir. İsa İlahisi olarak da anılır. Öğrenciler İsa’ya karşılık vererek dönüşümlü bir söyleyiş düzeni oluşturur. Dans bu anlatıya özgüdür; kanonik İncillerde yer almaz.

Yuhanna’nın İşleri neden reddedildi?

Mesih’in bedenini ve acı çekmesini ele alış biçimi, kilise yetkililerinin benimsediği öğretilerle çeliştiği için eser kınanmıştır. Bu tasvirler genellikle doketik olarak adlandırılır. İkinci İznik Konsili, görüşmeler sırasında eserden bölümler sunulmasının ardından eseri 787’de reddetmiştir. Bu tanımlama, yazarın belirli bir dinî kuruluşla bağlantısını kanıtlamaz.

Yuhanna’nın İşleri İncil’de yer alıyor mu?

Hiçbir büyük Hristiyan geleneği Yuhanna’nın İşleri’ni Yeni Ahit kanonuna dâhil etmez. Bu eser, kanonik Elçilerin İşleri’nin parçası değil, ayrı bir apokrif anlatıdır. Yuhanna İncili’nden, Yuhanna mektuplarından ve Vahiy Kitabı’ndan da ayrıdır.

Yuhanna'nın İşleri ile başla

Klasikler gelen kutunda

Karakterler, ana fikirler ve nereden başlayacağın e-postayla gelsin. İstediğin zaman ayrıl.

Bu rehberdeki kitapları ve 200.000+ kitap daha oku

Ücretsiz başlayın; okuyabileceğiniz 200.000+ kitaba erişin. Her kitap için 15 dakikalık özet sunulur ve dilediğiniz kitap maliyetine karton kapaklı, ciltli veya büyük puntolu basılır.

Başlamak ücretsiz. Her yıl yenilenir. İstediğin zaman iptal et.

Ücretsiz başla