Het korte antwoord
- Betekenis: De zeven hemelen zijn opeenvolgende hemelse rijken, geen afzonderlijke bestemmingen voor verschillende religies.
- Oorsprong: Eerdere tradities uit Mesopotamië kennen gelaagde hemelen, maar geen enkele tekst verklaart alle varianten van het schema met zeven hemelen.
- Uiteenlopende opvattingen: oude teksten beschrijven zeven, tien of vijf hemelen. Paulus noemt een derde hemel, maar geeft geen totaal.
- Hemelen met namen: de Babylonische Talmoed noemt Vilon, Raqia, Shehaqim, Zevul, Maon, Makhon en Aravot.
De zeven hemelen zijn opeenvolgende hemelse sferen die in verschillende religieuze tradities worden beschreven, maar oude teksten geven er geen vaste, gedeelde kaart van. De Hemelvaart van Jesaja beschrijft zeven hemelen, de langere versie van 2 Henoch gaat tot tien en 3 Baruch noemt er vijf. Paulus vermeldt een derde hemel zonder het hele heelal te tellen. Eerdere gelaagde kosmologieën, joodse apocalyptische reizen, rabbijnse leer en islamitische verhalen dragen elk bij aan de geschiedenis van dit idee.
Deze gids gaat van de betekenis en oude achtergrond van gelaagde hemelen naar de reizen die aan Henoch, Jesaja en Baruch worden toegeschreven, met daarnaast Paulus' korte beschrijving. Vervolgens behandelt de gids de rabbijnse namen en de islamitische traditie, verwijst naar verwante gidsen en beantwoordt veelgestelde vragen.
Kort antwoord: meerdere hemelen, geen universele kaart
Zeven hemelen is één manier om een kosmos met opeenvolgende hemelse sferen te beschrijven. Oude joodse en christelijke geschriften noemen verschillende aantallen; er bestaat geen algemeen aanvaarde hemelse geografie. Hun beschrijvingen horen bij specifieke teksten en tradities. De betekenis van een genummerde hemel hangt dus af van het werk waarin die wordt beschreven, niet van één schema dat alle teksten delen.
De Hebreeuwse Bijbel verwijst naar de hemel en de hemel der hemelen, maar beschrijft niet systematisch zeven genummerde niveaus. Het Testament van Levi biedt een ander hemels visioen in De Testamenten van de Twaalf Patriarchen, een verzameling afscheidsredes die aan de zonen van Jakob worden toegeschreven. De hogere sferen worden in verband gebracht met engelenverering en priesterlijke dienst. Verwante Aramese geschriften over Levi uit de Dode Zeerollen zijn niet simpelweg kopieën van het Griekse Testament van Levi.
Waarom oude schrijvers meerdere hemelen voorstelden
Mesopotamische tradities bieden eerdere voorbeelden van gelaagde hemelen, al kan geen enkele oude tekst worden aangewezen als de bron van alle schema's met zeven hemelen. De zeven hemellichamen die in de oude sterrenkunde als bewegend werden beschouwd, vormden een invloedrijk model voor zevendelige hemelse systemen. Dat sterrenkundige model is niet hetzelfde als elk religieus verhaal: zeven planetensferen en zeven hemelen zijn niet automatisch hetzelfde.
Joodse apocalyptische geschriften gebruiken hemelse reizen om Gods oordeel, de kosmische orde en werkelijkheden buiten het gewone menselijke zicht te onthullen. Het gaat dus om meer dan de indeling van de hemel. Onderzoekers bestuderen deze reizen in joodse, christelijke en islamitische tradities als uitdrukkingen van Gods verhevenheid en van de verhouding tussen het aardse leven en de onzichtbare wereld. De verschillende verhalen beschrijven die verhouding met hun eigen visioenen en hemelse ontmoetingen.
Henochs tien hemelen en Jesaja's zeven
2 Henoch wordt ook het Slavische Boek van Henoch genoemd, omdat de volledige tekst bewaard is gebleven in het Kerkslavisch. De langere en kortere versies beschrijven de reis verschillend; in de langere versie stijgt Henoch uitdrukkelijk op tot de tiende hemel. Het paradijs en een plaats van bestraffing bevinden zich in de derde hemel, terwijl de vierde een beschrijving bevat van de bewegingen van de zon en de maan. Henoch ontvangt ook onderricht over de schepping en menselijk gedrag.
De Hemelvaart van Jesaja verbindt een verhaal over Jesaja's martelaarschap met een christelijk visioen van een door engelen geleide reis door zeven hemelen. De opeenvolgende sferen tonen steeds grotere heerlijkheid naarmate Jesaja de hoogste hemel nadert. Deze hemelse geografie hangt samen met Christus' afdaling en latere hemelvaart; het is niet alleen een beschrijving van hemelse niveaus. Het volledige werk is bewaard gebleven in het Ethiopisch, naast gedeeltelijke getuigen in andere talen.
Paulus' derde hemel en Baruchs vijf
In 2 Korintiërs 12:2–4 beschrijft Paulus een opstijging naar de derde hemel en verwijst hij ook naar het paradijs. Hij noemt geen totaal aantal hemelen en beschrijft geen volledige reeks. De Apocalyps van Paulus werkt deze korte hemelse ervaring uit tot een later christelijk visioen over het oordeel over zielen. Dit werk, dat doorgaans aan het einde van de vierde eeuw wordt gedateerd, is geen brief van de historische Paulus.
De Griekse Apocalyps van Baruch, ook wel 3 Baruch genoemd, beschrijft in de overgeleverde versie een door een engel geleide reis door vijf hemelen. Baruchs verdriet om de verwoesting van Jeruzalem omlijst de openbaring en verbindt aards lijden met vragen over zonde, rechtvaardigheid en beloning. De hemelse taferelen omvatten figuren die in verband worden gebracht met de Toren van Babel en een feniks die met de zon wordt geassocieerd. Het werk is overgeleverd in Griekse en Slavische teksttradities.
Zeven hemelen in de rabbijnse en islamitische traditie
De Babylonische Talmoed, een laatantieke compilatie en geen Bijbelboek, noemt zeven hemelen in Hagiga 12b. Vilon is de eerste; Raqia bevat de zon, de maan, de sterren en de sterrenbeelden; Shehaqim heeft molenstenen die manna bereiden voor de rechtvaardigen; Zevul bevat een hemels Jeruzalem en een heiligdom; Maon is de verblijfplaats van dienende engelen die 's nachts zingen; Makhon bevat voorraadkamers met sneeuw en hagel; en Aravot, de hoogste hemel, wordt in verband gebracht met Gods troon.
De Koran verwijst herhaaldelijk naar zeven hemelen, soms beschreven als lagen, maar geeft ze niet de rabbijnse namen. Islamitische verhalen over Mohammeds hemelvaart beschrijven een reis door zeven hemelen en ontmoetingen met eerdere profeten. De gedetailleerde volgorde komt uit hadithverhalen, niet uit één doorlopend Koranverhaal. Deze hemelen zijn iets anders dan de poorten en tuinen van het paradijs die in islamitische bronnen worden beschreven.
Waar kun je verder lezen?
De verwante gidsen gaan over afzonderlijke werken: 2 Henoch behandelt Henochs reis en onderricht, terwijl De Hemelvaart van Jesaja vervolging verbindt met een hemels visioen. De gids over De Testamenten van de Twaalf Patriarchen plaatst Levi's verhaal binnen de afscheidsredes van de verzameling.
De gids over De Apocalyps van Paulus gaat in op het latere visioen dat aan Paulus wordt toegeschreven en op het oordeel, de bestraffing en de barmhartigheid daarin. De editie van De Griekse Apocalyps van Baruch op deze site bevat Baruchs reis door vijf hemelen.
Ontdek meer
2 HenochToegeschreven aan Henoch
De hemelvaart van JesajaAnonieme schrijvers uit de oudheid
De Griekse apocalyps van BaruchToegeschreven aan Baruch ben Neriah
Openbaring van PaulusToegeschreven aan de apostel Paulus
De Testamenten van de 12 patriarchenToegeschreven aan de twaalf zonen van Jakob
De complete boeken van Henoch
Vragen over de zeven hemelen
Wat zijn de zeven hemelen?
De zeven hemelen zijn opeenvolgende hemelse sferen in verschillende religieuze kosmologieën. Het zijn geen afzonderlijke bestemmingen voor verschillende religies. De beschrijvingen lopen uiteen: De Hemelvaart van Jesaja vertelt over een reis door zeven sferen, terwijl de Babylonische Talmoed zeven hemelen met verschillende kenmerken noemt. Er bestaat geen enkele oude kaart die alle tradities delen.
Hoeveel hemelen zijn er volgens de Bijbel?
De Bijbel geeft geen systematisch totaal van genummerde hemelen. De Hebreeuwse Bijbel spreekt over de hemel en de hemel der hemelen, terwijl Paulus in 2 Korintiërs 12:2–4 een derde hemel noemt. Zijn beschrijving bewijst niet dat er precies drie zijn en beschrijft ook geen reeks van zeven niveaus.
Wat is de derde hemel?
De derde hemel is de sfeer die Paulus noemt in zijn beschrijving van een hemelse reis in 2 Korintiërs 12:2–4, waarin hij ook naar het paradijs verwijst. Hij geeft geen volledige hemelse kaart. In 2 Henoch bevat de derde hemel zowel het paradijs als een plaats van bestraffing. Dat laat zien waarom je de uitdrukking in haar tekstuele context moet plaatsen.
Wat zijn de hemelen in het Boek van Henoch?
In 2 Henoch zijn de hemelen de sferen die Henoch tijdens zijn opstijging tegenkomt; in de langere versie bereikt hij de tiende hemel. De derde bevat het paradijs en een plaats van bestraffing, en de vierde gaat over de bewegingen van de zon en de maan. De langere en kortere tekstversies verschillen, dus de handschriftelijke overlevering is van belang bij de beschrijving van de reis.
Welke oude teksten beschrijven een reis door de hemelen?
2 Henoch, De Hemelvaart van Jesaja, De Griekse Apocalyps van Baruch en het Testament van Levi beschrijven hemelse reizen of visioenen. De Apocalyps van Paulus werkt de korte ervaring uit Paulus' brief uit tot een later verhaal over het hiernamaals. Deze werken verschillen in hun hemelse geografie en in hun beschrijving van verering, oordeel en kosmische orde.

















