Streszczenie książki Black Beauty

The story in 10 parts

1. Key idea 1

   Łagodny źrebak poznaje dobroć

   Opowieść zaczyna się na rozległej łące ze stawem, jodłami i strumykiem. Narratorem jest źrebak o matowej, karej sierści, który całymi dniami biega przy swojej matce, Księżnej.

   Kiedy starsze źrebaki bawią się zbyt gwałtownie, Księżna przywołuje syna na bok. Mówi mu, że pochodzi z dobrego rodu. Prosi, by chętnie pracował, wysoko unosił nogi w kłusie i nigdy nie gryzł ani nie kopał, nawet w zabawie. Zapamiętuje jej słowa na całe życie.

   Gospodarz pokazuje, jak postępuje dobry pan. Łagodnie przemawia do koni, a kiedy chłopak pomagający przy orce rzuca kamieniami w źrebaki, wypędza go z gospodarstwa. Potem przez pole pędzą uczestnicy polowania. Ginie młody jeździec, a koń ze złamaną nogą zostaje zastrzelony. Księżna nie rozumie, dlaczego ludzie kochają rozrywkę, która niszczy dobre konie.

   To, co młode stworzenie widzi w pierwszym domu, kształtuje wszystko, co wynosi z niego na dalsze życie.

2. Key idea 2

   Cierpliwość i drobne nagrody budują zaufanie

   W wieku czterech lat źrebak jest już pięknym koniem o lśniącej karej sierści i białej gwiazdce na czole. Jego pan nie chce sprzedać go wcześniej, bo młode konie nie powinny pracować jak dorosłe. Sam go szkoli, aby nigdy nie zaznał strachu ani bólu.

   Źrebak musi nosić wędzidło, siodło, chomąto i klapki na oczy. Musi wozić jeźdźca i ciągnąć wóz. Zimne stalowe wędzidło jest z początku okropnie nieprzyjemne, ale owies, głaskanie i łagodne słowa pomagają mu przywyknąć.

   Spędza też dwa tygodnie na pastwisku przy torach kolejowych. Pierwszy pociąg go przeraża. Po kilku dniach zauważa, że krowy nie zwracają na niego uwagi, a hałaśliwa maszyna nigdy nie wjeżdża na pastwisko. Przestaje więc się jej bać.

   Księżna ostrzega go, że głupi ludzie niszczą więcej koni niż okrutni, po prostu dlatego, że nie myślą. Cierpliwa nauka wychowuje chętnego do pracy konia, a strach uczy tylko większego strachu.

3. Key idea 3

   Dobry dom w Birtwick Park leczy rany

   Źrebak trafia do posiadłości dziedzica Gordona w Birtwick Park. Opiekują się nim stangret John Manly i stajenny James. Jego sąsiadami są Merrylegs, pogodny siwy kucyk, oraz Ginger, wysoka kasztanowata klacz, która ma zwyczaj kąsać. Rodzina nadaje mu imię Czarny Książę.

   Przeszłość Ginger wyjaśnia jej usposobienie. Wcześnie odebrano ją matce, bił ją brutalny ujeżdżacz, a później w Londynie dręczono ciasnym wypinaczem i ostrym wędzidłem.

   W Birtwick John próbuje innego lekarstwa. Żartuje, że podaje codziennie końskie pigułki z cierpliwości, łagodności, stanowczości, czułości i zdrowego rozsądku. Powoli Ginger zaczyna stawiać uszy do przodu i rży, kiedy James się zbliża.

   Przyjaciele ze stajni rozmawiają też o modzie, która każe przycinać koniom ogony i mocno napinać wodze.

   Złe usposobienie często jest skutkiem wcześniejszego traktowania i można je zmienić. Dobroć działa jak lekarstwo, gdy podaje się ją każdego dnia.

4. Key idea 4

   Odwaga, burza i choroba wystawiają konia na próbę

   Pewnego burzowego dnia pan jedzie lekką dwukółką zaprzężoną w Księcia, gdy wielki dąb zwala się w poprzek drogi. Zawracają i po ciemku docierają do drewnianego mostu. Książę nie chce ruszyć naprzód, nawet pod uderzeniami bata. Poborca opłat wybiega z pochodnią i mówi, że woda porwała środkową część mostu.

   Podczas innej podróży na strychu hotelowej stajni wybucha pożar. Konie są zbyt przerażone, by ruszyć z obcymi ludźmi. James jednak wchodzi spokojnie, zasłania Księciu oczy swoim szalikiem i wyprowadza go na zewnątrz.

   Potem pani ciężko choruje, a John galopuje na Księciu przez noc po lekarza. Młody Joe Green, który dopiero zaczął pracę w stajni, daje wyczerpanemu koniowi zimną wodę i nie okrywa go derką. Książę poważnie choruje.

   John mówi, że niewiedza jest niemal tak zła jak niegodziwość, ale łagodnieje, widząc cierpienie Joego. Troska wymaga zarówno ciepłego serca, jak i trzeźwej głowy.

5. Key idea 5

   Koniec szczęśliwych lat, początek ciasnych wypinaczy

   Smutek ogarnia Birtwick, gdy pani musi opuścić Anglię ze względu na zdrowie. Domownicy się rozstają, a Ginger i Książę zostają sprzedani hrabiemu W. z Earlshall Park. John uprzedza nowego stangreta, że żadne z nich nie nosi wypinacza.

   Stangret jest przyzwoity, ale hrabina chce, by konie miały wysoko podciągnięte głowy. Z dnia na dzień wypinacze są coraz krótsze. Od ostrego wędzidła Księciu toczy się piana z pyska, a po każdej jeździe bolą go szyja i pierś.

   Ginger nie chce tego znosić. Staje dęba, przerzuca nogi nad dyszlem powozu i upada. Nigdy więcej nie zaprzęgają jej do powozu. Nowym towarzyszem Księcia zostaje stary koń Max, który ostrzega, że ciasny wypinacz skraca końskie życie.

   Później stajenny Reuben Smith, który lubi zaglądać do kieliszka, doprowadza do nocnego zdarzenia, które niszczy kolana Księcia i zmienia jego życie.

   Wygoda może szybko zniknąć, a koń może tylko patrzeć, jak jego świat się kurczy.

6. Key idea 6

   Koń do wynajęcia poznaje najróżniejszych złych woźniców

   Z oszpeconymi kolanami Książę zostaje sprzedany do stajni w Bath i staje się koniem do wynajęcia. Może go wziąć każdy, kto zapłaci. Ponieważ jest spokojny i łagodny, często trafia do woźniców, którzy nie znają się na koniach. Jedni trzymają wodze tak mocno, że koński pysk drętwieje. Inni pozwalają im zwisać luźno, więc nie mogą pomóc, gdy koń się potknie.

   Pewien nieuważny woźnica nie zauważa, że koniowi wbił się w kopyto ostry kamień. Jedzie tak przez pół mili, a potem obwinia konia o to, że kuleje. Przejeżdżający gospodarz zsiada ze swojego krępego konia i wyjmuje kamień.

   Książę wolałby przebyć dwadzieścia mil z rozważnym woźnicą niż dziesięć z jednym z takich ludzi.

   Każdy woźnica pokazuje, że posłuszeństwo nie oznacza dobrego traktowania. Sposób, w jaki człowiek obchodzi się z koniem, mówi, jakim jest człowiekiem.

7. Key idea 7

   Jerry Barker daje dorożkarskiemu koniowi godność

   Na końskim targu Książę dostrzega drobnego mężczyznę o życzliwym spojrzeniu szarych oczu. To Jerry Barker, londyński dorożkarz. Zabiera go do domu, do żony Polly, syna Harry’ego i córki Dolly. Nowemu koniowi nadają imię Jack, a Książę czuje, że będzie szczęśliwy.

   Jerry nie używa wypinacza i prawie nigdy nie sięga po bat. Jego drugi koń to Kapitan, stary siwek, który podczas wojny krymskiej nosił oficera. Kapitan mówi, że wojna wygląda wspaniale tylko dla tych, którzy nigdy jej nie widzieli.

   Jerry nie zamierza forsować konia dlatego, że niefrasobliwi pasażerowie są spóźnieni. Nie wykupuje licencji na pracę przez siedem dni w tygodniu, bo jego rodzina i konie potrzebują wolnych niedziel.

   Na postoju dorożek Seedy Sam wyjaśnia, jak stawki za przejazdy i codzienne opłaty zmuszają ludzi do nadmiernego obciążania koni pracą. Pewien dżentelmen mówi, że widzieć okrucieństwo i nic nie robić to dzielić winę.

   Dobry pan zmienia pracę we współdziałanie.

8. Key idea 8

   Okrucieństwo i dobroć obok siebie

   Pierwszym tematem jest wyraźny kontrast między okrucieństwem a dobrocią. Sewell pokazuje je obok siebie, by czytelnicy mogli je porównać. Książka przedstawia okrucieństwo jako wybór, nawyk, który można nabyć albo porzucić.

   Czasami okrucieństwo jest celowe, a czasami wynika tylko z bezmyślności. Moda każe skracać ogony i trzymać końskie głowy wysoko za pomocą wypinaczy, choć Książę i Ginger opisują ból w pysku i ucisk na tchawicę. Dziedzic Gordon mówi pewnemu wojskowemu, że przywiązanie głów jego żołnierzy do desek osłabiłoby ich tak samo, jak wypinacze osłabiają konie.

   Dobroć w tej książce rzadko przejawia się w wielkich gestach. To stajenny, który czyści okolice końskich oczu tak ostrożnie, jakby były jego własnymi. To dama, która zatrzymuje woźnicę na podjeździe pod górę i prosi, by pozwolił koniowi swobodnie poruszać głową.

   Krzywdzenie często przechodzi z pokolenia na pokolenie. Chłopcy uczą się bić batem, bo nikt nigdy nie powiedział im, że nie należy tego robić. John mówi, że żadna religia nie jest wiele warta, jeśli nie uczy dobroci wobec ludzi i zwierząt.

   Miłosierdzie to nawyk budowany drobnymi czynami.

9. Key idea 9

   Niewiedza, alkohol i bezwzględne umowy też krzywdzą

   Drugi temat dotyczy cierpienia, które nie wynika po prostu z okrucieństwa. John Manly mówi, że niewiedza to najgorsza rzecz na świecie zaraz po niegodziwości. Joe podający zimną wodę i woźnica, który nie zauważa kamienia, nie są złoczyńcami. Nie zadali sobie trudu, by się czegoś nauczyć, a cenę płaci koń.

   Alkohol to kolejne źródło krzywdy, które stale powraca. Reuben Smith łamie obietnicę trzeźwości. Pijany woźnica wozu towarowego rozbija dorożkę Jerry’ego i rani Kapitana. Jerry opowiada, jak trudno było mu przestać pić. Książka traktuje to jako prawdziwą walkę, a nie grzech, z którego można szydzić.

   Znaczenie mają też pieniądze i władza. Seedy Sam musi zarobić dla właściciela osiemnaście szylingów dziennie, zanim choć pens trafi do jego własnej kieszeni. Jego koń płaci za to swoimi nogami. Niektórzy właściciele zmuszają konie do pracy, aż te padają, po czym sprzedają je rakarzowi.

   Dobrzy panowie pojawiają się na każdym szczeblu społecznym. Wyróżnia ich to, że myślą o stworzeniu, które mają przed sobą.

   Odpowiedzialność oznacza uważność.

10. Key idea 10

    Koń opowiada prostymi, obrazowymi słowami

    Najodważniejszą decyzją w tej książce jest wybór narratora. Czarny Książę przemawia jako uczciwy świadek, zwykle spokojnie, czasem z gniewem, ale zawsze prostym językiem. Kamień w kopycie czy zbyt mocno ściągnięta wodza stają się czymś namacalnym, bo opowiada o nich ten, kto cierpi.

    Konstrukcję opowieści wyznaczają kolejni właściciele. Każdy dom przynosi nowych ludzi, nową lekcję i nowego przyjaciela, który opowiada własną historię. Ginger, Merrylegs, Max i Kapitan pokazują różne strony tego, jak wykorzystuje się konie.

    Ton zmienia się od swobodnych rozmów w sadzie po trudne wieści przekazywane bez ogródek. Prosty styl sprawia, że smutne fragmenty poruszają jeszcze mocniej. Książę wyjaśnia też, czym są wędzidło i wypinacz, by nawet czytelnik, który nigdy nie widział stajni, mógł wszystko zrozumieć.

    Jeden szczery głos wystarczy, by przedstawić całą argumentację.